Een band loopt maar door op stilte

Een aanhoudend geluid, een brom met zo nu en dan een harde tik. Het is een onderwaterachtige ruis die geen betekenis in zich draagt. Maar het is niet dit product, dit geluid, wat interessant is. Het is de manier waarop het gemaakt is. Midden in de voorkamer van Project Space Tilburg staat een ingenieuze machine. Vier lange platen van plexiglas, gezet in een metalen frame, vormen een pilaar waarop en waarin een aantal bandrecorders draait. De link met het geluid is zo snel gelegd. De banden die de apparaten hoorbaar maken bestaan echter niet uit normale, zwarte opnametape, maar uit doorzichtig plakband, dat bij nadere inspectie stof, zand en gruis in zich draagt. Kunstenaar Jens Standke is de maker van de machine en de tapes. A Tape Runs on in Silence heet zijn solo-tentoonstelling in Project Space Tilburg. Het geluid van deze tape, waarnaar de titel kan verwijzen, komt letterlijk van de straat. Zand van de straten van Tilburg is blijven kleven op de tape die Standke herhaaldelijk op de stoep heeft gelegd. Wat resulteert is een geluid van iets stils, van iets visueels, maar ook het geluid van een plek, van buiten, van iets dat slechts enkele passen van je verwijderd is.

sea-foundation-jens-standke-recording-transparant-tapeDat is dan ook wat Standke doet: hij transponeert zintuiglijke ervaringen van het ene medium naar het andere, maakt het tastbare hoorbaar en het hoorbare zichtbaar. Dat laatste doet hij bijvoorbeeld in zijn zelfportret Me on Tape, een vierkant ‘schilderij’ dat volledig bestaat uit zwarte geluidsband, strak tegen elkaar om een lijst gespannen. Welke geluiden de band bevat valt nergens uit af te leiden. Misschien de stem van de kunstenaar of een willekeurig muziekstuk. Mogelijk is de band leeg, stil. Maar stil is de band nu sowieso, het enige wat het doet is glimmen, waardoor je jezelf kunt zien, als is het werk een spiegel. In de andere ruimte staat onder meer een lichtprojector die een beeld, opnieuw mechanisch bewerkte bandopnamen, door een vergrootglas projecteert tegen een witte wand. Vluchtige beelden schieten voorbij in een zachte cirkelvorm. Het is moeilijk voor te stellen wat de band werkelijk gezien zou laten hebben, onbewerkt in een filmprojector. Nu zijn het beelden geworden die lijken op beelden uit een lichtmicroscoop, gericht op iets onbekends. Een gelijksoortige bewerking hangt aan het plafond naast de projector: opnieuw gehavende tape, naadloos om een frame gespannen, zodat een groot landschapvormig schilderij vormt. De zwarte delen van de band laten geen licht door, de bewerkte juist wel: het zwart is eraf gesleten. Erdoorheen kijk je op de werkelijkheid, de tafel en de tuin achter de galerie. Het werk verhult meer dan het laat zien. Het werk dat echt iets concreets, iets onbewerkts toont is de film die in een vierkant op de vloer te zien is: met camera op de grond gericht is de kunstenaar gaan lopen en fietsen om zo de patronen van de bestrating vast te leggen. Soms zie je een voet, waardoor je de kunstenaar bijna daadwerkelijk ziet.

De tentoonstelling van Jens Standke laat ons nadenken over het mediëren van ervaringen. Verschillende media dringen zich op en plaatsen zichzelf op de voorgrond, vóór datgene dat zij eigenlijk tonen. De vorm staat er boven de inhoud. Het is een interessant besef: datgene dat je doorgaans ziet en hoort in film, muziekopname, maar ook in schilderijen, zijn bewerkingen of afdrukken van de werkelijkheid, terwijl de afdrukken zelf ook bewerkelijke werkelijkheid zijn. Wat Standke maakt is weinig esthetisch, maar uit het fascinerende op een conceptueel niveau. Het doet je twijfelen aan je ervaringen, aan de objectiviteit van opnames. En dat is nuttig, vooral als je nagaat hoeveel je in het dagelijks leven tot je neemt wat op een of andere manier technisch gemedieerd is.

A Tape Runs on in Silence is van 10 september tot 15 oktober te zien in Project Space Tilburg.